Odsetki ustawowe 2026: stawki, jak liczyć, od kiedy biegną

Klient zapłacił po terminie. Należą Ci się za to odsetki, i to z mocy prawa, bez proszenia. Problem w tym, że gdy chcesz sprawdzić ile dokładnie, lądujesz w gąszczu ustaw, obwieszczeń i tabel, w których łatwo wziąć nie tę stawkę. Ten poradnik zbiera wszystko w jednym miejscu: ile wynoszą odsetki w 2026 roku, od kiedy zaczynają biec i jak policzyć kwotę na konkretnej fakturze. Bez czytania kodeksu.

Najpierw najważniejsze rozróżnienie: dwa rodzaje odsetek

Zanim spojrzysz na jakąkolwiek stawkę, musisz wiedzieć, w którym świecie jesteś, bo stawki są dwie i różnią się sporo.

Jeśli sprzedajesz firmie, czyli wystawiasz fakturę innemu przedsiębiorcy, działasz w reżimie transakcji handlowych. To Twój domyślny przypadek jako właściciela firmy B2B i to ta stawka Cię interesuje najczęściej. Jest wyższa, bo ustawodawca celowo chce zniechęcać firmy do spóźniania się z płatnościami.

Jeśli dług jest cywilny, na przykład pożyczyłeś prywatnie znajomemu albo sprzedałeś coś osobie fizycznej, obowiązują niższe odsetki z Kodeksu cywilnego. W tym reżimie funkcjonują też pojęcia odsetek kapitałowych i maksymalnych, o których za chwilę.

Stawki odsetek 2026

Poniżej komplet stawek obowiązujących w maju 2026. Wszystkie wynikają ze stopy referencyjnej NBP, która od 5 marca 2026 wynosi 3,75 procent.

Rodzaj odsetek	Podstawa	Stawka 2026
Za opóźnienie w transakcjach handlowych (zwykłe B2B)	stopa NBP z 1 stycznia + 10 pp	14%
Za opóźnienie w transakcjach handlowych (dłużnik: publiczny podmiot leczniczy)	stopa NBP z 1 stycznia + 8 pp	12%
Ustawowe za opóźnienie (cywilne, art. 481 KC)	stopa NBP + 5,5 pp	9,25%
Ustawowe kapitałowe (art. 359 KC)	stopa NBP + 3,5 pp	7,25%
Maksymalne za opóźnienie	dwukrotność ustawowych za opóźnienie	18,5%
Maksymalne kapitałowe	dwukrotność ustawowych kapitałowych	14,5%

W skrócie: jeśli kontrahent B2B nie zapłacił Ci faktury w terminie, naliczasz 14 procent w skali roku. To stawka, której potrzebujesz w dziewięciu przypadkach na dziesięć.

Odsetki maksymalne to nie jest stawka, którą stosujesz na co dzień. To górny limit, którego nie wolno przekroczyć, jeśli ustaliliście w umowie własne, wyższe odsetki. Przy zwykłej fakturze bez takich zapisów liczysz po stawce ustawowej, czyli 14 procent w B2B.

Dlaczego stawka B2B nie spadła, choć NBP obniżył stopy w marcu

To pułapka, w którą łatwo wpaść. W marcu 2026 NBP obniżył stopę referencyjną z 4,00 do 3,75 procent, więc odsetki cywilne za opóźnienie spadły z 9,5 na 9,25 procent od razu, bo te przeliczają się na bieżąco. Ale odsetki w transakcjach handlowych ustala się tylko dwa razy w roku, według stopy z 1 stycznia i z 1 lipca. Dlatego przez całe pierwsze półrocze 2026, aż do 30 czerwca, stawka B2B trzyma się poziomu 14 procent wyliczonego ze stopy 4,00 procent z 1 stycznia. Następne przeliczenie nastąpi dopiero 1 lipca 2026. Jeśli więc liczysz odsetki od faktury B2B, która stała się wymagalna w pierwszym półroczu, używasz 14 procent, niezależnie od tego, co NBP zrobił w marcu.

Od kiedy biegną odsetki

Tu zasada jest prosta i działa na Twoją korzyść. Odsetki naliczasz od pierwszego dnia po upływie terminu płatności i liczysz je do dnia, w którym pieniądze wpłyną na konto, włącznie. Jeśli termin mijał 10 lutego, prawo do odsetek powstaje 11 lutego.

W transakcjach handlowych masz dodatkowy komfort. Odsetki należą Ci się z mocy prawa, bez wysyłania jakiegokolwiek wezwania. Wystarczy, że wykonałeś swoją pracę, wystawiłeś fakturę i nie dostałeś zapłaty w terminie. Jeśli na fakturze nie było w ogóle terminu, odsetki biegną po 30 dniach od dnia, w którym spełniłeś świadczenie. W reżimie cywilnym przy braku terminu trzeba najpierw wezwać dłużnika do zapłaty.

Jak policzyć odsetki od faktury

Wzór jest jeden i mieści się w jednej linii:

odsetki = kwota zaległości × stawka roczna × liczba dni opóźnienia ÷ 365

Weźmy konkret. Faktura B2B na 10 000 zł, zapłacona 30 dni po terminie, stawka 14 procent.

10 000 zł × 0,14 × 30 ÷ 365 = 115,07 zł

Drugi przykład, dług cywilny. Pożyczka 5 000 zł, zwrot 60 dni po terminie, stawka 9,25 procent.

5 000 zł × 0,0925 × 60 ÷ 365 = 76,03 zł

I rzecz, o której wielu zapomina. W transakcjach handlowych poza odsetkami przysługuje Ci jeszcze zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności. To równowartość 40 euro, gdy faktura nie przekracza 5 000 zł, 70 euro przy kwocie od 5 000 do 50 000 zł i 100 euro powyżej 50 000 zł. Dostajesz ją niezależnie od odsetek i nie musisz udowadniać, że poniosłeś jakiekolwiek koszty.

Nie musisz tego liczyć ani pilnować w głowie

Cała ta wiedza ma jedną słabość. Żeby ją wykorzystać, ktoś musi pamiętać, która faktura jest po terminie, od którego dnia, i przeliczać to przy każdym przypomnieniu. Robione ręcznie, wieczorem, między jednym a drugim zleceniem, zwykle kończy się tak, że odsetek nikt nie nalicza, bo szkoda czasu i głowy.

Payminder pilnuje terminów Twoich faktur za Ciebie i wie, która z nich i od ilu dni czeka na zapłatę. Przypomina klientowi kulturalnie, na czas, w gotowej sekwencji od miękkiego tonu po formalne wezwanie do zapłaty, w którym odsetki i rekompensata są na swoim miejscu. Ty nie liczysz dni ani procentów i nie przełamujesz się do niezręcznej rozmowy. Zajmujesz się firmą, a pilnowanie pieniędzy dzieje się w tle.

Zobacz za darmo, jak to działa →

Jeśli chcesz szerszego kontekstu, zajrzyj też do poradnika o tym, jak zatory płatnicze niszczą płynność małych firm, oraz do przewodnika po miękkiej windykacji krok po kroku.

Najczęstsze pytania

Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych w 2026 roku? W pierwszym półroczu 2026, czyli od 1 stycznia do 30 czerwca, wynoszą 14 procent w skali roku dla zwykłych transakcji B2B oraz 12 procent, gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy. Stawka jest stała przez całe półrocze, a kolejne przeliczenie nastąpi 1 lipca 2026.

Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie (cywilne) w 2026 roku? Od 5 marca 2026 wynoszą 9,25 procent w skali roku. To suma stopy referencyjnej NBP, czyli 3,75 procent, i 5,5 punktu procentowego.

Czy muszę wysłać wezwanie, żeby naliczyć odsetki? W transakcjach handlowych nie. Odsetki należą Ci się z mocy prawa od dnia po terminie, bez żadnego wezwania. Wezwanie do zapłaty wysyłasz raczej po to, żeby zmobilizować klienta do płatności, niż żeby nabyć prawo do odsetek.

Od którego dnia liczę odsetki? Od pierwszego dnia po upływie terminu płatności do dnia zapłaty włącznie. Jeśli termin mijał 10 marca, liczysz od 11 marca.

Czy mogę naliczyć odsetki i rekompensatę jednocześnie? Tak. W transakcjach handlowych rekompensata 40, 70 lub 100 euro przysługuje obok odsetek i niezależnie od nich.

Gdzie sprawdzić, czy stawka się nie zmieniła? Stawki zależą od decyzji Rady Polityki Pieniężnej i bywają aktualizowane. Wartości w tym poradniku są aktualne na maj 2026. Oficjalne stawki ogłaszane są w Monitorze Polskim, w obwieszczeniach Ministra Sprawiedliwości dla odsetek cywilnych oraz ministra właściwego do spraw gospodarki dla transakcji handlowych.

Ten poradnik ma charakter praktyczny i nie jest poradą prawną ani podatkową. W skomplikowanych sprawach skonsultuj się z prawnikiem lub księgową.

Źródła

Wszystkie artykuły w Poradniku